Net Maaş Hesaplama 2025 — Brütten Nete Tüm Kesintiler

Brüt ücret, prime esas kazanç ve net ücret

İş sözleşmenizde yazan tutar neredeyse her zaman brüt ücrettir. Brüt ücret, hiçbir yasal kesinti yapılmamış toplam kazançtır. Bordroda bu tutardan önce sosyal güvenlik kesintileri, ardından gelir vergisi ve damga vergisi düşülür; kalan tutar net ücret olarak ödenir.

Hesabın ilk adımı sigorta primine esas kazancın (SPEK) belirlenmesidir. SPEK, çıplak brüt ücretin yanı sıra süreklilik arz eden prim, ikramiye ve benzeri ödemeleri de kapsar; ancak yasal sınırları aşmayan yemek ve yol yardımı, çocuk ve aile zammı gibi bazı ödemeler prime tabi tutulmaz. Gelir vergisi matrahı ise SPEK üzerinden hesaplanan işçi kesintileri düşüldükten sonra kalan tutardır.

Bu sıralama önemlidir: SGK kesintileri gelir vergisi matrahını düşürür, dolayısıyla vergi brüt ücretin tamamı üzerinden değil, primler sonrası tutar üzerinden hesaplanır. Aynı brüt ücrete sahip iki çalışanın net ücreti; kümülatif vergi matrahları, teşvik durumları ve varsa bireysel emeklilik kesintileri nedeniyle farklılaşabilir.

SGK işçi payı ve işsizlik sigortası primi

Bir hizmet akdiyle çalışan (4/a, eski adıyla SSK) sigortalıdan iki sosyal güvenlik kesintisi yapılır:

• SGK işçi payı: %14 — bunun %9'u malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası, %5'i genel sağlık sigortasıdır.
• İşsizlik sigortası işçi payı: %1

Toplam işçi kesintisi %15 eder. Kısa vadeli sigorta kolları primi (%2) tamamen işverene aittir, çalışandan kesilmez. İşveren tarafında ise SGK primi %20,5, işsizlik sigortası %2 ve kısa vadeli sigorta %2 olmak üzere toplam %24,5 yük vardır; düzenli prim ödeyen işverenler için 5 puanlık hazine indirimi bu oranı %19,5'e kadar düşürebilir.

Bu %15'lik kesinti net maaşı doğrudan azaltır ama karşılığında emeklilik gün sayısı, sağlık güvencesi ve işsizlik ödeneği hakkı doğurur. Ayrıca gelir vergisi matrahını düşürdüğü için, vergi etkisi dikkate alındığında fiili maliyeti %15'ten daha düşüktür.

SGK taban ve tavan ücreti — kesintinin sınırları

SGK primleri sınırsız değildir. Prime esas kazancın alt sınırı asgari ücretin brüt tutarıdır; üst sınır ise bu tutarın 7,5 katıdır. 2025 yılı için:

• SGK tabanı (aylık): 26.005,50 TL
• SGK tavanı (aylık): 195.041,25 TL

Brüt ücreti tavanı aşan bir çalışanda SGK ve işsizlik primi yalnızca 195.041,25 TL üzerinden hesaplanır; aşan kısımdan prim kesilmez. Bu nedenle yüksek ücretlilerde brüt arttıkça etkin kesinti oranı düşer ama gelir vergisi payı belirgin şekilde artar.

Taban tarafında ise tersi geçerlidir: asgari ücretin altında brüt ücret kararlaştırılamaz, part-time çalışmada dahi prim günü ile orantılı olarak en az taban tutar esas alınır. Taban ve tavan her yıl asgari ücretle birlikte yeniden belirlendiği için, ocak ayında bordroların tamamı yeni parametrelerle kurulur.

Gelir vergisi dilimleri ve kümülatif vergi matrahı (2025)

Ücret gelirleri artan oranlı tarifeye tabidir. 2025 yılı ücret gelirleri için Gelir Vergisi Kanunu m.103 tarifesi:

• 158.000 TL'ye kadar: %15
• 158.000 – 330.000 TL: 23.700 TL + fazlası için %20
• 330.000 – 800.000 TL: 58.100 TL + fazlası için %27
• 800.000 – 4.300.000 TL: 185.000 TL + fazlası için %35
• 4.300.000 TL üzeri: 1.410.000 TL + fazlası için %40

Kritik nokta şudur: bu dilimler aylık değil, yıllık kümülatif matrah üzerinden işler. Her ay hesaplanan vergi matrahı bir öncekilerin üzerine eklenir ve oluşan kümülatif vergi matrahı hangi dilime denk geliyorsa o oran uygulanır. Ocak ayında %15 ile başlayan bir çalışan, kümülatif matrahı 158.000 TL'yi geçtiği ayda %20'ye, sonra %27'ye geçer.

Kümülatif matrah takvim yılı esaslıdır ve her ocak ayında sıfırlanır. Yıl içinde işyeri değiştirdiğinizde, önceki işverenden alacağınız kümülatif matrah bilgisini yeni işverene iletmeniz gerekir; aksi halde yıl sonunda beyan yükümlülüğü veya eksik ödenmiş vergi çıkabilir.

Asgari ücret istisnası — AGİ'nin yerini ne aldı?

2022 yılına kadar bordroda ayrı bir satır olarak görünen asgari geçim indirimi (AGİ) kaldırıldı. Yerine, tüm ücretlileri kapsayan asgari ücret istisnası getirildi: her çalışanın ücretinin asgari ücrete isabet eden kısmı gelir vergisinden ve damga vergisinden müstesnadır.

Uygulama şöyle işler: brüt ücret üzerinden normal şekilde vergi hesaplanır, ardından asgari ücretin vergi matrahına isabet eden gelir vergisi tutarı düşülür. 2025 için asgari ücretin brütü 26.005,50 TL, SGK kesintileri sonrası matrahı 22.104,67 TL'dir; bunun %15'i olan yaklaşık 3.315,70 TL her çalışanın hesaplanan vergisinden indirilir. Damga vergisinde de 26.005,50 TL'lik kısım istisna kapsamındadır.

AGİ'den farkı önemlidir: AGİ medeni durum ve çocuk sayısına göre değişiyordu, asgari ücret istisnası ise herkes için aynıdır. Evli ve çocuklu çalışanların eskiden aldığı ek avantaj bu geçişle ortadan kalktı. Ayrıca asgari ücretle çalışanların ücreti fiilen gelir ve damga vergisi dışında kaldığı için, asgari ücretli bordrosunda bu iki satır sıfır görünür.

Damga vergisi ve örnek bir bordro hesabı

Ücret ödemeleri binde 7,59 oranında damga vergisine tabidir. Matrah brüt ücrettir; asgari ücrete isabet eden kısım istisna olduğu için vergi yalnızca aşan tutar üzerinden alınır. Damga vergisi sabit oranlıdır, dilim yoktur ve kümülatif takip gerektirmez.

Brüt 60.000 TL ücretli bir çalışanın ocak ayı bordrosu şöyle oluşur:

• SGK işçi payı (%14): 8.400,00 TL
• İşsizlik sigortası (%1): 600,00 TL
• Gelir vergisi matrahı: 60.000 − 9.000 = 51.000,00 TL
• Hesaplanan gelir vergisi (%15): 7.650,00 TL
• Asgari ücret istisnası: −3.315,70 TL → ödenecek gelir vergisi 4.334,30 TL
• Damga vergisi: (60.000 − 26.005,50) × 0,00759 = 258,02 TL
• Net ücret: 46.407,68 TL

Toplam kesinti 13.592,32 TL, yani brütün yaklaşık %22,7'si. Aynı çalışanın aralık ayı bordrosunda bu oran belirgin şekilde yükselecektir; nedeni bir sonraki bölümde.

Net maaş yıl içinde neden düşer?

Brüt ücretiniz hiç değişmese bile net maaşınız yıl boyunca kademeli olarak azalır. Tek sebebi kümülatif vergi matrahıdır. Yukarıdaki örnekte aylık matrah 51.000 TL; üçüncü ayın sonunda kümülatif matrah 153.000 TL olur ve dördüncü ayda 158.000 TL eşiği aşılarak %20 dilimine geçilir. Yedinci ay civarında 330.000 TL aşılır ve %27 devreye girer.

Her dilim geçişinde net maaş bir miktar düşer ve yeni seviyede sabitlenir. Yılın son çeyreğinde net ile brüt arasındaki fark, ocak ayına kıyasla yüzde onlarca artabilir. Bu bir hata değil, artan oranlı tarifenin doğal sonucudur; ocakta düşük dilimden yararlandığınız için yıl geneline yayılan vergi yükü doğru şekilde tahsil edilir.

Bu etkiyi öngörmek için net maaş hesaplayıcıya brüt ücretinizi girip 12 aylık dökümü inceleyin. Yıllık ikramiye, prim veya fazla mesai gibi ek ödemeler kümülatif matrahı hızlandırdığı için dilim geçişini öne çeker. Bordroda beklenmeyen bir düşüş görürseniz önce kümülatif matrah satırına, sonra SGK tavanı ve eksik gün bilgilerine bakın; asgari ücret istisnasının uygulanıp uygulanmadığını da kontrol etmek faydalıdır.